راهنمای جامع استانداردهای شبیه‌سازهای پرواز

شناخت استانداردها، سطوح و تأییدیه‌های مربوط به شبیه‌سازهای پرواز و تجهیزات آموزش هوایی (FSTD) به دلیل وجود مراجع هوانوردی مختلف می‌تواند پیچیده باشد. در این راهنما، تمامی دسته‌بندی‌ها، سطوح و استانداردهای بین‌المللی به‌صورت یکپارچه خلاصه شده‌اند.

---

مراجع قانونی و استانداردهای بین‌المللی

• ایکائو (ICAO Doc 9625):سند راهنمای بین‌المللی ایکائو تحت عنوان Manual of Criteria for the Qualification of Flight Simulation Training Devices. این استاندارد به عنوان مرجع هماهنگ‌سازی جهانی تدوین شده و سطوح شبیه‌سازها را بر اساس نیازهای آموزشی (آموزش مبتنی بر شایستگی یا CBTA) به سطوح بین‌المللی نوع I تا VII طبقه‌بندی می‌کند و پایه‌ای برای استانداردسازی مقررات FAA و EASA به شمار می‌رود.
• ایالات متحده آمریکا – FAA (اداره هوانوردی فدرال):
  • 14 CFR Part 60: صلاحیت‌سنجی اولیه و مداوم تجهیزات شبیه‌ساز پرواز (زیر نظر National Simulator Program – NSP).
  • AC 61-136A / B: راهنمای تأیید دستگاه‌های آموزش هوانوردی (Aviation Training Devices – ATD).
  • AC 120-40B / AC 120-63: راهنماهای صلاحیت‌سنجی شبیه‌سازهای هواپیما و بالگرد.
• اروپا – EASA (آژانس ایمنی هوانوردی اروپا):
  • CS-FSTD (A) برای هواپیماها.
  • CS-FSTD (H) برای بالگردها.

---

دسته‌بندی شبیه‌سازهای پرواز کامل (Full Flight Simulators – FFS)

شبیه‌ساز FFS بالاترین سطح بازسازی کابین خلبان را برای یک مدل و تایپ مشخص از هواگرد ارائه می‌دهد. این دستگاه‌ها مجهز به کابین کاملاً بسته و بازسازی‌شده، سیستم بصری (ویژوال) محیط بیرون و سیستم حرکتی با حداقل ۳ درجه آزادی هستند و عمدتاً توسط شرکت‌های هواپیمایی استفاده می‌شوند.

سطوح مشترک در FAA و EASA:

• Level A: سیستم حرکتی ۳ محوره (3-DOF) و سیستم بصری شبانه (Night Visuals).
• Level B: سیستم حرکتی ۳ محوره، سیستم بصری شبانه و شبیه‌سازی هدایت هواگرد روی زمین (Ground Handling) – حداقل سطح برای شبیه‌سازهای بالگرد.
• Level C: سیستم حرکتی ۶ محوره (6-DOF)، سیستم بصری شب و غروب (Dusk/Night)، بارگذاری دینامیکی فرامین کنترلی (Dynamic Control Loading) و وفاداری ساختاری بالا.
• Level D: سیستم حرکتی ۶ محوره، سیستم بصری کامل (روز، شب و غروب)، بارگذاری دینامیکی فرامین و بالاترین سطح وفاداری و دقت عملکردی شبیه‌سازی (بالاترین استاندارد موجود در صنعت هوانوردی).

---

دستگاه‌های آموزش پرواز (FTD) و ناوبری (FNPT)

این تجهیزات سطحی پایین‌تر از FFS دارند و الزاماً نیازی به سیستم حرکتی پیچیده ندارند.

طبقه‌بندی FAA برای FTD:

• سطوح ۱، ۲ و ۳ (FTD Level 1-3): دیگر برای دستگاه‌های جدید صادر نمی‌شود و با رده ATD جایگزین شده است (دستگاه‌های قدیمی همچنان دارای اعتبار هستند).
• FTD Level 4: مربی پایه‌ای رویه‌های پروازی در کابین (معمولاً شبیه‌سازهای مبتنی بر مانیتورهای لمسی).
• FTD Level 5: شبیه‌سازی یک کلاس مشخص از هواگردها (تک‌موتوره، دوموتوره و…) بر اساس معیارهای طراحی معین.
• FTD Level 6: دقت و وفاداری بالا، اختصاصی برای یک مدل خاص هواگرد، دارای مدل‌سازی آیرودینامیکی دقیق.
• FTD Level 7: اختصاصی برای بالگردها، مدل‌سازی کامل تمامی سیستم‌ها و فرامین، دارای سیستم ویژوال و لرزش (Vibration System).

طبقه‌بندی EASA:

• FTD (کابین بسته بازسازی‌شده از یک تایپ مشخص بدون نیاز به سیستم حرکتی):
  • FTD Level 1
  • FTD Level 2
  • FTD Level 3 (مخصوص بالگردها)
• FNPT (شبیه‌ساز رویه‌ها و ناوبری با کابین باز یا بسته):
  • FNPT Level I
  • FNPT Level II
  • FNPT MCC: مناسب برای دوره‌های آموزش هماهنگی چند خدمه‌ای (Multi-Crew Cooperation).

---

تجهیزات آموزش هوانوردی پایه و پیشرفته (ATD / BITD)

این دستگاه‌ها دسته‌بندی‌های ورودی (Entry-Level) و مقرون‌به‌صرفه جهت آموزش‌های مقدماتی خلبانی هستند.

دسته‌بندی FAA:

• BATD (Basic Aviation Training Device):دستگاه پایه برای آموزش‌های مقدماتی رویه‌ای و عملیاتی جهت اخذ گواهینامه خلبانی شخصی (PPL) و صلاحیت پرواز با ابزار (Instrument Rating) طبق مقررات 14 CFR Parts 61 & 141.
• AATD (Advanced Aviation Training Device):دستگاه پیشرفته‌تر نسبت به BATD که علاوه بر PPL و Instrument، برای آموزش‌های گواهینامه بازرگانی (CPL)، گواهینامه خلبانی خطوط هوایی (ATP) و مربیگری پرواز (CFI) نیز استفاده می‌شود.

دسته‌بندی EASA:

• BITD (Basic Instrument Training Device):دستگاهی زمینی که موقعیت دانشجوی خلبانی را برای یک کلاس از هواپیماها بازسازی می‌کند و ممکن است از پنل‌های نمایشگر و فرامین فنری استفاده کند.(نکته: تجهیزات بالگرد امکان دریافت تأییدیه BITD را ندارند).

---

مقایسه و تطبیق استانداردها